زندان محلی برای مجازات مجرمان و بازداشتن دیگران از ارتکاب جرم است، اما این تعریف همهی زندانها را در بر نمیگیرد. برخی نظامهای زندانی صرفاً به مجازات و انزوا بسنده میکنند و برخی دیگر بازپروری و بازگشت مجرمان به جامعه را هدف اصلی خود قرار دادهاند. تفاوت این دو رویکرد در طراحی فضا، برنامههای آموزشی و نحوهی برخورد با زندانیان کاملاً مشهود است.
در بسیاری از کشورها، زندانها همچنان محیطهایی خشن و غیرانسانیاند. زندانیان با شرایط دشوار و گاه بدرفتاری مواجه میشوند، وضعیتی که پیامدهای آن به بیرون از دیوارهای زندان هم میرسد؛ چراکه مجرمانی که در چنین شرایطی نگهداری میشوند، پس از آزادی احتمال بیشتری برای بازگشت به جرم دارند.
در مقابل، گروهی از زندانها با رویکردی متفاوت اداره میشوند و آموزش، مشاوره و درمان را در اولویت قرار میدهند. در ادامه به معرفی هفت نمونه از بهترین زندان های دنیا در این حوزه میپردازیم.
فهرست محتوا
زندان باستوی، نروژ
زندان باستوی در جزیرهای به همین نام در نروژ قرار دارد و از آن بهعنوان یکی از بهترین زندان های دنیا در حوزهی حقوق بشر و رفاه زندانیان یاد میشود. این زندان در سال ۱۹۹۹ با هدف بهبود شرایط زندگی زندانیان و افزایش شانس بازگشت سالم آنها به جامعه تأسیس شد. طراحی آن بر پایهی مفهوم «زندان بهعنوان یک محیط زندگی» بنا شده است.
هر زندانی در سلولی مستقل زندگی میکند که تخت، میز کار، تلویزیون، حمام و توالت دارد. زندان همچنین کتابخانه، سالن ورزشی، آشپزخانه و رستوران عمومی در اختیار زندانیان قرار میدهد. این سطح از استقلال در زندگی روزمره در میان زندانهای دنیا کمسابقه است و بخشی از دلیل شهرت باستوی همین ویژگی است.
تمرکز اصلی زندان بر برنامههای تحصیلی و حرفهای است تا زندانیان مهارتهای لازم برای زندگی پس از آزادی را کسب کنند. مسئولان زندان همچنین تلاش میکنند ارتباط زندانیان با خانواده حفظ شود و امکان ملاقات بهطور منظم فراهم است. این رویکرد نشان میدهد رعایت حقوق بشر و بهبود شرایط زندگی زندانیان میتواند نتایج ملموسی داشته باشد.
بیشتر بخوانید:
مقایسه زندگی در ایران و استرالیا برای مهاجرت
تور مجازی لاپلند – سرزمین افسانههای زمستانی و بابانوئل
زندان آرانخوئز، اسپانیا
زندان آرانخوئز در اسپانیا یکی از قدیمیترین زندانهای اروپاست و در شهری به همین نام واقع شده است. ساختمان آن در سال ۱۸۸۷ ساخته شد و از همان زمان برای نگهداری مجرمان با محکومیتهای سنگین استفاده میشود. معماری قدیمی و دیوارهای ضخیم این زندان، آن را به یکی از بهترین زندان های دنیا از نظر ارزش تاریخی تبدیل کرده است.
مجموعهی زندان شامل سلولهای زندانی، چند حیاط، کتابخانه و موزهای کوچک است. سلولها با درهای آهنی قدیمی و دیوارهای ضخیم ساخته شدهاند، در حالی که حیاطها فضایی برای فعالیت روزانهی زندانیان فراهم میکنند. موزهی زندان اطلاعاتی دربارهی تاریخچهی نظام کیفری اسپانیا در اختیار بازدیدکنندگان قرار میدهد.
بازدید از زندان آرانخوئز فرصتی برای آشنایی با تاریخ زندانهای اسپانیا و سیر تحول نظام کیفری این کشور است. برای علاقهمندان به مطالعات جرمشناسی، این مجموعه منبعی قابلتوجه محسوب میشود.
زندان اوتاگو، نیوزیلند
زندان اوتاگو در شهر دانیدین، در جزیرهی جنوبی نیوزیلند قرار دارد و یکی از قدیمیترین بناهای زندانی این کشور است. ساخت آن در سال ۱۸۷۴ آغاز شد و تا سال ۱۹۹۷ بهعنوان زندانی فعال مورد استفاده بود. پس از تعطیلی، این مجموعه بازسازی شد و اکنون به روی بازدیدکنندگان باز است.
بنای زندان از سنگهای محلی ساخته شده و شامل برج نگهبانی، بخشهای مسکونی، سلولها و سالنهای عمومی است. دیوارهای ضخیم و درهای فلزی سنگین، امنیت بالای این مجموعه را در دوران فعالیتش نشان میدهد. همین ویژگیها باعث شده برخی از اوتاگو بهعنوان یکی از امنترین زندانهای تاریخ نیوزیلند یاد کنند.
زندان چمپ دولون، سوییس
زندان چمپ دولون در سوئیس نیز از نمونههای شناختهشده در زمینهی رفاه زندانیان است. این زندان در سال ۲۰۰۰ با الهام از مفهوم «زندان بهعنوان یک محیط زندگی» ساخته شد. هدف اصلی طراحان، بهبود شرایط روزمرهی زندانیان و افزایش احتمال بازگشت موفق آنها به جامعه بود.
بیشتر بخوانید:
منطقه ۵۱ آمریکا کجاست؟ | منطقه سری و مخفی آمریکا
زندان جی وی اَی فوهلسبوتل، آلمان
زندان جی وی اَی فوهلسبوتل یکی از قدیمیترین زندانهای آلمان است و در بخش شمالی این کشور قرار دارد. ساخت آن به سال ۱۸۴۸ بازمیگردد و در طول بیش از یک قرن و نیم فعالیت، بارها بازسازی و نوسازی شده است. طراحی داخلی آن هم امنیت زندانیان را در نظر میگیرد و هم کیفیت زندگی روزمرهی آنها را.
برنامههای آموزشی این زندان بر توسعهی مهارتهای شغلی زندانیان متمرکز است. ملاقات با خانواده و دوستان بهطور منظم امکانپذیر است، رویهای که ارتباط زندانیان با جامعهی بیرون را حفظ میکند. زندان همچنین برنامههای مشاوره و درمان روانشناختی برای آمادهسازی زندانیان جهت بازگشت به زندگی عادی ارائه میدهد.
زندان لئوبن، اتریش
زندان لئوبن در اتریش یکی از بزرگترین زندانهای اروپا از نظر ظرفیت است و در سال ۱۸۵۵ تأسیس شده است. این مجموعه بیش از هزار سلول دارد و گنجایش نگهداری حدود سه هزار زندانی را دارد. امروزه بخشی از آن بهعنوان مقصد گردشگری برای علاقهمندان به تاریخ شناخته میشود.
امکانات زندان شامل کتابخانه، مرکز آموزش، بخش درمانی و روانشناسی و سالن ورزشی است. در جریان جنگ جهانی دوم، بخشهایی از این زندان برای نگهداری زندانیان سیاسی و نظامی استفاده میشد و بسیاری از فعالان آزادیخواه در آن دوران روزهای سختی را گذراندند. امروز بخشی از ساختمان به موزه تبدیل شده و تاریخ آن دوره را روایت میکند.
زندان سبو، فیلیپین
زندان سبو در فیلیپین به دلیل رویکرد بازپروریمحورش با نام «زندان امید» شناخته میشود. این زندان در سال ۱۹۹۸ در جزیرهی سبو افتتاح شد، مساحتی حدود پانزده هزار متر مربع دارد و ظرفیت نگهداری هزار و پانصد زندانی را دارد. زندانیان مرد و زن، صرفنظر از نوع جرم، در این مجموعه نگهداری میشوند.
برنامههای آموزشی زندان سبو زندانیان را برای یافتن شغل و زندگی مستقل پس از آزادی آماده میکند. مشاوره و رواندرمانی نیز بخشی از فرایند بازپروری است. طبق آمار موجود، تنها حدود بیست درصد از زندانیانی که از سبو آزاد میشوند دوباره مرتکب جرم میشوند، رقمی که نسبت به میانگین کشور فیلیپین پایینتر است.
بیشتر بخوانید:
روتنبرگ شهر تاریخی و افسانهای آلمان
کارهایی که نباید در هواپیما انجام دهید
جمعبندی
این هفت زندان نشان میدهند طراحی فضا و اولویتهای یک نظام کیفری تا چه اندازه میتواند بر سرنوشت زندانیان تأثیر بگذارد. برخی از آنها، مانند باستوی و چمپ دولون، بر بازپروری و کاهش نرخ بازگشت به جرم تمرکز دارند؛ برخی دیگر، مانند آرانخوئز و اوتاگو، بیشتر ارزش تاریخی و گردشگری پیدا کردهاند. مقایسهی این مدلها میتواند نقطهی شروع خوبی برای بحث دربارهی هدف واقعی زندان باشد: مجازات صرف یا آمادهسازی برای بازگشت به جامعه.
