در دل اورامانات، جایی که مرز ایران و عراق از میان کوههای شاهو میگذرد، شهر کوچکی به نام نوسود سالهاست در سایهی همسایههای معروفترش مثل پاوه و هجیج مانده است. با این حال، همین شهر مرزی صاحب چشمهای است که بهگفتهی برخی منابع، کوتاهترین رودخانهی جهان از دل آن بیرون میزند؛ رودی به درازای تنها پانزده متر که خودش قصهای برای گفتن دارد.
نوسود از آن مقصدهایی است که کمتر کسی بهعنوان اولین گزینهی سفر به یاد میآورد، اما هرکس یکبار مسیر پرپیچوخم پاوه به این شهر را طی کند، بهسختی میتواند آبشار بل، آرامگاه سلطان اسحاق و بافت سادهی روستایی آن را فراموش کند. در این مطلب از مجله گردشگری هم اقلیم، این شهر مرزی و جاذبههای کمترشناختهشدهاش را از نزدیک بررسی میکنیم.
فهرست محتوا
موقعیت جغرافیایی نوسود
نوسود یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران و مرکز بخش نوسود از توابع شهرستان پاوه است. این شهر در شمال غربی پاوه قرار دارد و فاصلهی آن تا مرکز شهرستان حدود ۳۵ تا ۳۶ کیلومتر است. نوسود همچنین بهعنوان مرکز قدیمی اورامان لهون شناخته میشود و نزدیکترین شهر اورامانی به مرز عراق به شمار میرود.
این منطقه در میان دو اقلیم گرمسیری و سردسیری واقع شده و همین موقعیت، آبوهوایی متنوع به آن بخشیده است. نوسود از جمله مرتفعترین و کوهستانیترین نقاط شهرستان پاوه محسوب میشود و به همین دلیل بارندگی و برف در فصول سرد سال در این ناحیه معمول است.
تقسیمات و محلههای نوسود
نوسود از سه بخش اصلی تشکیل شده است. «ملهسهروا» محلهای است که در سالهای اخیر ساختمانهای نوساز در آن شکل گرفتهاند. «قلوهز» میان باغهای سرسبز محصور شده و فضایی آرامتر دارد. «دهگا» نیز مرکز اصلی شهر است و بیشتر خدمات و امکانات در همین بخش متمرکزند.
علاوه بر این سه محله، مکانهایی مثل درهی گمالی، درهی هرات و حهزهلاره نیز از نقاط دیدنی اطراف نوسود هستند که برای پیادهروی و طبیعتگردی کوتاه مناسباند.
جاهای دیدنی نوسود
جاذبههای نوسود بیشتر در قالب چشمهها، آبشارها و بناهای مذهبی کوچک پراکندهاند و بازدید از هرکدام معمولاً در قالب یک گشتوگذار نیمروزه امکانپذیر است. در ادامه، مهمترین این جاذبهها را معرفی میکنیم.
آبشار و چشمهی بل
آبشار بل در نزدیکی روستای هجیج از توابع بخش نوسود و در فاصلهی کمی از شهر نودشه قرار دارد. آب این چشمه گوارا و دارای املاح معدنی است و طبق برخی منابع محلی، نام «بل» برگرفته از خدای آب در باور بابلیان باستان است، نه از زبان یونانی همانطور که در برخی منابع دیگر بهاشتباه ذکر شده است.
نکتهی جالب دربارهی این چشمه این است که رودی که از آن سرچشمه میگیرد، طولی در حدود پانزده متر دارد و به همین دلیل برخی منابع آن را یکی از کوتاهترین رودخانههای جهان معرفی کردهاند. این ویژگی، آبشار بل را به یکی از جاذبههای خاص منطقهی اورامانات تبدیل کرده است.
بیشتر بخوانید:
چشمه خرخره نوسود
این چشمه در نزدیکی روستای هانیگرمله از توابع بخش نوسود قرار گرفته است. آب آن سرد و بهشدت زلال است، بهگونهای که در باور محلی، برداشتن هفت سنگ از داخل چشمه نشانهی شجاعت و مورد احترام قرار گرفتن فرد است. این چشمه مقصد کوتاهی برای گردشگرانی است که مسیرشان از نزدیکی هانیگرمله میگذرد.
آسیاب آبی حوزه لاره
آسیاب آبی حوزه لاره یکی از جاذبههای کمنظیر نوسود است و نمونهای از فناوری ساده اما کارآمد پیشینیان منطقه برای آسیاب کردن غلات با نیروی آب رودخانه محسوب میشود. بازدید از این آسیاب برای علاقهمندان به معماری بومی و شیوهی زندگی سنتی روستاهای اورامان جذاب است.
آبشار قلوهز
در محلهی قلوهز، همان بخشی که میان باغها محصور شده، آبشاری کوچک و فصلی نیز وجود دارد که کمتر از آبشار بل شناخته شده است. این آبشار در فصول پرآب سال، مسیر مناسبی برای گشتوگذار کوتاه در طبیعت اطراف روستا فراهم میکند.
آرامگاه سلطان اسحاق
در ده کیلومتری نوسود، آرامگاه سلطان اسحاق، یکی از امامان اهل حق، در روستای شیخان و در ساحل رودخانهی سیروان قرار دارد. این مکان زیارتگاه عموم مسلمانان منطقه است و برادران اهل حق ارادت ویژهای به آن دارند. آرامگاه در مسیر جادهی پاوه به نوسود و در نزدیکی دهستان نیسانه واقع شده است.
مقبرهی سید عبیدالله (کوسه هجیج)
در روستای هجیج، نزدیک نوسود، مقبرهی سید عبیدالله قرار دارد که در باور محلی برادر امام رضا دانسته میشود. هر سال گروهی از علاقهمندان به زیارت اهل بیت برای دیدن این مقبره به منطقهی پاوه سفر میکنند و آن را در کنار بازدید از چشمهی بل قرار میدهند.
ترکیب سفر با هجیج و رودخانه سیروان
روستای هجیج، جایی که چشمهی بل و مقبرهی سید عبیدالله در آن قرار دارند، در فاصلهای کوتاه از نوسود واقع شده و بسیاری از مسافران این دو مقصد را در یک سفر ترکیب میکنند. رودخانهی سیروان که از کنار هجیج عبور میکند، مسیری برای قایقسواری در میان صخرههای سرسبز و کوههای شاهو فراهم کرده که در میان گردشگران این منطقه محبوب است.
جادهی منتهی به هجیج و نوسود از میان درهای سبز و صخرههای سنگی میگذرد و چند تونل کوتاه هم در مسیر قرار دارد. همین ویژگی باعث شده مسیر رفتوآمد به این منطقه، جدا از مقصد نهایی، خودش به یکی از تجربههای قابلتوجه سفر تبدیل شود.
فرهنگ و زبان مردم نوسود
مردم نوسود به زبان کردی و با گویش هورامی صحبت میکنند و از نظر فرهنگ، سبک زندگی و پوشش، شباهت زیادی به دیگر مناطق کردنشین اورامانات دارند. این منطقه به دلیل موقعیت مرزی خود، در دورههایی از تاریخ نقش تجاری قابلتوجهی هم داشته است.
تاریخچهی نوسود
نوسود حدود هشتاد سال پیش مقر حکومت جعفر سلطان، یکی از خوانین اورامان، بود. این شهر مرزی در بهمن ۱۳۵۹ به اشغال ارتش عراق درآمد و در اسفند ۱۳۶۶ آزاد شد. طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت بخش نوسود نزدیک به هشت هزار نفر بوده که بخش زیادی از آن را جمعیت جوان تشکیل میدهند.
مسیر دسترسی به نوسود
برای رسیدن به نوسود، معمولترین مسیر عبور از شهر پاوه است. فاصلهی پاوه تا نوسود حدود ۳۵ تا ۳۶ کیلومتر و در حدود یک ساعت رانندگی در جادهای کوهستانی است. از نودشه هم میتوان به نوسود رسید که فاصلهای در حدود بیست کیلومتر و نزدیک به سی و پنج دقیقه دارد.
مسافرانی که از سمت مریوان حرکت میکنند، باید مسیری حدود هشتاد و شش کیلومتر و نزدیک به دو ساعت را طی کنند. یکی از زیباترین بخشهای این مسیر، جادهی غربی است که در امتداد رودخانهی سیروان قرار دارد و از نزدیکی گردنهی تته و تفرجگاه دالانی عبور میکند؛ مسیری که بهتنهایی میتواند بخشی از تجربهی سفر بهحساب بیاید.
بیشتر بخوانید:
نکات مهم برای سفر به نوسود
به دلیل کوهستانی بودن منطقه و احتمال سرمای زودهنگام، همراه داشتن لباس گرم حتی در فصول میانی سال توصیه میشود. کفش مناسب برای پیادهروی هم در بازدید از چشمهها و آبشارهای اطراف نوسود کاربرد زیادی دارد، چون بیشتر این مسیرها در دل طبیعت و بدون آسفالت هستند.
با توجه به اینکه نوسود منطقهای مرزی و دارای فرهنگ بومی خاص خود است، رعایت احترام به آداب و رسوم محلی اهمیت زیادی دارد. همچنین بهتر است پیش از سفر، بهویژه در پاییز و زمستان، از وضعیت جادههای کوهستانی منطقه مطلع شوید تا از مسدود شدن احتمالی مسیر غافلگیر نشوید.
صنایع دستی و خوراکیهای محلی نوسود
به دلیل کوهستانی بودن منطقه، کشاورزی گسترده در نوسود رواج ندارد و مردم بیشتر به باغداری، دامداری محدود و پرورش ماهی قزلآلا در آبهای سرد منطقه مشغولاند. از محصولات باغی نوسود میتوان به گردو، توت، انار، انجیر، انگور، آلوچه، زردآلو، آلبالو، گیلاس، پرتقال و زیتون اشاره کرد.
صنایع دستی رایج در نوسود شامل گلیمبافی، جاجیمبافی، سجادهی نماز (که در گویش محلی «مازلوخ» نامیده میشود)، دوخت لباسهای سنتی مردانه و زنانه، گیوهبافی و سبدبافی است. در کنار صنایع دستی، غذاهای محلی هم بخشی از هویت فرهنگی این منطقهاند؛ از جمله «دوخوا» (آش دوغ)، «شهلهمین» (آش شلغم)، «دوینه» (ترخینه)، «گیتهمژگه» (نان گردویی) و «کهلانه» (نانی با پیاز و روغن حیوانی).
بهترین زمان سفر به نوسود
بهار، به دلیل شکوفایی طبیعت و پرآبی چشمهها و آبشارهای منطقه، یکی از بهترین فصلها برای سفر به نوسود است. تابستان هم به دلیل هوای معتدلتر نسبت به مناطق گرمسیری کشور، گزینهی مناسبی برای فرار از گرمای شهرهای بزرگ محسوب میشود. سفر در پاییز و زمستان نیازمند توجه بیشتری به وضعیت جادههاست، چون بارش برف در ارتفاعات این منطقه چندان غیرمعمول نیست.
سوالات متداول
نوسود کجاست و چقدر با پاوه فاصله دارد؟
نوسود در استان کرمانشاه و مرکز بخش نوسود از توابع شهرستان پاوه است. فاصلهی آن تا پاوه حدود ۳۵ تا ۳۶ کیلومتر است.
مهمترین جاذبهی طبیعی نوسود کدام است؟
آبشار و چشمهی بل در نزدیکی روستای هجیج، به دلیل آب گوارا و رودخانهی بسیار کوتاهش، شناختهشدهترین جاذبهی طبیعی این منطقه است.
بهترین زمان سفر به نوسود چه فصلی است؟
بهار به دلیل سرسبزی و پرآبی چشمهها، و تابستان به دلیل هوای معتدل، دو گزینهی مناسب هستند. سفر در پاییز و زمستان نیازمند بررسی وضعیت جاده است.
مردم نوسود به چه زبانی صحبت میکنند؟
مردم این منطقه کردی با گویش هورامی صحبت میکنند و از نظر فرهنگی به دیگر مناطق اورامانات نزدیک هستند.
آیا نوسود جاذبهی مذهبی هم دارد؟
بله، آرامگاه سلطان اسحاق در ده کیلومتری نوسود و مقبرهی سید عبیدالله در روستای هجیج از جاذبههای مذهبی شناختهشدهی این منطقه هستند.
سوغات و صنایع دستی نوسود چیست؟
گلیم، جاجیم، سجادهی دستبافت محلی و گیوه از صنایع دستی شناختهشدهی این منطقهاند. محصولات باغی مانند گردو، انار و توت هم از سوغات رایج نوسود به شمار میروند.
جمعبندی
نوسود نمونهای از شهرهای کوچک مرزی ایران است که ترکیبی از طبیعت کوهستانی، چشمهها و آبشارها، و جاذبههای مذهبی و تاریخی را در فاصلهای کوتاه از هم در خود جای داده است. فاصلهی نزدیک آن به هجیج و پاوه امکان میدهد سفر به این منطقه با بازدید از چند جاذبهی دیگر اورامانات ترکیب شود. برای مسافرانی که به دنبال مقصدی کمتر شلوغ اما با تنوع طبیعی و فرهنگی هستند، نوسود گزینهای قابل توجه است.
