جاهای دیدنی تبریز؛ راهنمای کامل جاذبه‌های تاریخی و طبیعی 

کمتر شهری در ایران را می‌شناسید که هم‌زمان میزبان بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده‌ی جهان باشد، هم خانه‌ی خانه‌های صخره‌ای هفت‌هزارساله‌ی کندوان، و هم قبرستانی که قدمتش به پیش از اسلام می‌رسد. تبریز دقیقاً چنین شهری است؛ پایتخت پیشین ایران و صحنه‌ی نهضت مشروطه، که امروز جاذبه‌های تاریخی و طبیعی‌اش را در کنار هم به گردشگر عرضه می‌کند. در این مطلب از وب‌سایت گردشگری هم اقلیم، دیدنی‌های تبریز را از دل بازار تاریخی‌اش تا روستاهای اطراف، یکی‌یکی معرفی می‌کنیم.

جاهای دیدنی تبریز

جاذبه‌های تبریز طیف گسترده‌ای را در بر می‌گیرند: از بناهای مذهبی و تاریخی داخل شهر تا روستاهای صخره‌ای و جنگل‌های اطراف آن. در ادامه، مهم‌ترین این جاذبه‌ها را یکی‌یکی معرفی می‌کنیم.

پارک ائل گلی

نمی‌شود تبریز رفت و به باغ ائل گلی یا شاه گلی سر نزد. ائل گلی یکی از شلوغ‌ترین و پرطرفدارترین جاهای گردشگری تبریز است و مخصوصا در شب مشتاقان زیادی را به سوی خود جلب می‌کند. این باغ در حقیقت کاخی است که وسط استخری بزرگ قرار گرفته و به شکل جزیره درآمده است. ساخت اولیه استخر به دوران آق‌قویونلوها برمی‌گردد و در دوره‌های بعد به‌تدریج تکمیل و به شکل باصفای امروزی درآمده است.

بازار تبریز

یکی از دیدنی‌ترین جاهای تبریز، جایی که قدم زدن در آن خود سفری است به دل تاریخ، بازار تبریز است؛ بازاری که در سال ۲۰۱۰ میلادی، به‌عنوان اولین بازار جهان، در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و همچنان بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده‌ی جهان به‌شمار می‌رود. این مجموعه با مساحتی حدود یک کیلومتر مربع، بیش از پنج هزار حجره، ۳۵ سرا و ۲۵ تیمچه در دل خود جای داده است.

هر بخش این بازار مختص کسب‌وکاری خاص است و بازار فرش آن به‌ویژه پررونق است. بازار بلورفروشان، شیشه‌گران و کفش‌دوزان هم از بخش‌های دیدنی بازار هستند. اگر به بازار تبریز رفتید، سری هم به تیمچه‌ی مظفریه بزنید؛ با سقف بلند و پنجره‌های رنگی کوچک و بزرگش، یکی از خاطره‌انگیزترین بخش‌های بازار به‌شمار می‌رود، و تیمچه‌ی امیر هم بزرگ‌ترین گنبد بازار را دارد.

قبرستان تاریخی پینه شلوار

قبرستان پینه شلوار، معروف به قبرستان شادباد مشایخ، در روستایی به همین نام و در حدود شش کیلومتری جنوب تبریز، نزدیک پارک ائل گلی، قرار دارد. قدمت این قبرستان به پیش از اسلام بازمی‌گردد و به همین دلیل یکی از قدیمی‌ترین گورستان‌های شناخته‌شده‌ی تبریز به‌حساب می‌آید.

در این قبرستان سه دوره‌ی متفاوت سنگ قبر دیده می‌شود. سنگ قبرهای دوره‌ی اول از نظر شکل و قدمت با سنگ قبرهای قبرستان خالد نبی یکسان‌اند. سنگ قبرهای دوره‌ی دوم از جنس سنگ خارا هستند و شباهت زیادی به سنگ قبرهای آرامستان مریم ننه در مارالان دارند. سنگ قبرهای دوره‌ی سوم هم با خط کوفی و تاریخ وفات متوفی مشخص شده‌اند.

بیشتر بخوانید:

• مکان های تفریحی تبریز برای خانواده | تبریز با خانواده کجا بریم؟
• روستاهای تبریز که نباید دیدن طبیعت آنها را از دست بدهید

ارگ تبریز

ارگ تبریز، معروف به ارگ علیشاه، بازمانده‌ای از دوران ایلخانان مغول است و در ابتدا آرامگاه محسوب می‌شد. در فاصله‌ی سال‌های ۱۸۰۴ تا ۱۸۲۴ میلادی، هم‌زمان با جنگ‌های ایران و روسیه در دوره‌ی قاجار، بخشی از آن به قلعه‌ای نظامی تبدیل شد و بعدها، پس از حمله‌ی روس‌ها به ایران در سال ۱۹۱۱، به‌عنوان مرکز فرماندهی مورد استفاده قرار گرفت.

در روایات محلی، خرابه‌های این دژ زمانی محل اعدام مجرمان بوده و افراد را از بالای دیوار به پایین پرت می‌کردند؛ در افسانه‌ها آمده که یک‌بار زنی با استفاده از چادرش به‌شکل چتر، از مرگ نجات پیدا کرد. امروزه فقط دیوار جنوبی این بنا برجای مانده و در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

خانه مشروطه (موزه مشروطه)

خانه مشروطه یا موزه مشروطه تبریز متعلق به عصر قاجار است. این مکان در سال ۱۲۸۷ هجری شمسی، هم‌زمان با به توپ بسته شدن مجلس، به محل تجمع چهره‌های برجسته‌ی مشروطه تبدیل شد. با توجه به نقش پررنگ تبریز در انقلاب مشروطه، این بنا از حدود سال ۱۳۷۵ با نام موزه‌ی مشروطه، آثار و یادگارهای آن دوران را به نمایش گذاشته است.

این مکان تاریخی در غرب بازار سنتی تبریز، در خیابان شهید مطهری و مقابل ورودی مسجد جامع شهر واقع شده است. نزدیکی آن به بازار سنتی باعث می‌شود بازدید از آن را بتوان بدون اتلاف وقت زیاد در برنامه‌ی سفر گنجاند.

میدان ساعت و عمارت شهرداری

عمارت شهرداری تبریز و برج ساعت آن، در میدان ساعت و تقاطع خیابان امام خمینی و ارتش قرار دارد. این بنا در سال ۱۳۱۴ به دستور شهردار وقت، حاج ارفع‌الملک، و با کمک مهندسان آلمانی ساخته شد. برج ساعت آن که ارتفاعی نزدیک به سی متر دارد، ساعتی چهاربعدی دارد که از هر چهار سمت قابل مشاهده است و بخشی از ساختمان هم به موزه اختصاص یافته است.

مسجد کبود

مسجد کبود، که با نام گوی‌مسجد هم شناخته می‌شود، در زمان حکومت سلطان ابوالمظفر جهانشاه، قدرتمندترین پادشاه دوره‌ی قراقویونلوها، ساخته شد و در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. نام کبود برگرفته از کاشی‌کاری آبی و ظریف آن روی دیوارها و سقف مسجد است، در کنار خطوط و نقوش اسلامی که این بنا را به یکی از معروف‌ترین دیدنی‌های تبریز تبدیل کرده‌اند.

بیشتر بخوانید:

• حمام نوبر تبریز ،جاذبه ای تاریخی از زمان قاجار
• بهترین هتل های تبریز

کلیسای سنت استپانوس (استفانوس مقدس)

کلیسای سنت استپانوس در حدود ۱۷ کیلومتری شهر جلفا و کنار رودخانه‌ی ارس قرار دارد و رسیدن به آن از تبریز حدود یک ساعت و نیم رانندگی می‌طلبد. درباره‌ی زمان ساخت آن اتفاق‌نظر وجود ندارد؛ برخی آن را متعلق به اوایل دوران مسیحیت می‌دانند و برخی دیگر قرن چهارم تا ششم هجری. این بنا در جریان زلزله‌های تبریز آسیب دید و صفویان مرمت آن را برعهده گرفتند.

این کلیسا متعلق به ارمنی‌هاست و دومین کلیسای بزرگ آنها در ایران به‌شمار می‌رود. هر سال در روزهای خاصی، هزاران نفر برای شرکت در مراسم مذهبی به این مکان سفر می‌کنند.

جنگل ارسباران

جنگل ارسباران، که با نام‌های ارسبار، آرازبار، قره‌داغ یا قراچه‌داغ هم شناخته می‌شود، در شمال استان آذربایجان شرقی و در حدود شصت کیلومتری شهرستان اهر قرار دارد. بخش قابل‌توجهی از این منطقه از سال ۱۹۷۶ به‌عنوان «ذخیره‌گاه زیست‌کره» یونسکو ثبت شده و به دلیل تنوع بالای گونه‌های جانوری، گاهی از آن با عنوان موزه‌ی حیات‌وحش ایران یاد می‌شود.

در میان گونه‌های جانوری این منطقه می‌توان به پلنگ، خرس قهوه‌ای، گرگ، شوکا، گراز و سیاه‌گوش اشاره کرد. جنگل ارسباران علاوه بر طبیعتش، به دلیل آثار تاریخی اطرافش هم شناخته‌شده است؛ از جمله قلعه بابک، قلعه پشتو، قلعه جوشین، دژ قهقهه، بقعه شیخ شهاب‌الدین و بازار اهر.

موزه‌ی آذربایجان

موزه‌ی آذربایجان پس از موزه‌ی ملی تهران، دومین موزه‌ی باستان‌شناسی ایران به‌شمار می‌رود و در کنار مسجد کبود قرار گرفته، به همین دلیل بهتر است بازدید از این دو مکان را در یک برنامه بگنجانید. در سه طبقه‌ی این موزه، بیش از دو هزار و سیصد قطعه از آثار پیش از تاریخ، پیش از اسلام و پس از اسلام به نمایش درآمده است؛ از مجسمه‌های بزرگ تا اسناد تاریخی دوران باستان. مجموعه‌ای از آثار تجسمی هنرمندان تبریزی هم در بخش دیگری از این موزه نگهداری می‌شود.

مقبره‌ الشعرا

مقبره‌الشعرا در محله‌ی سرخاب تبریز واقع شده و یکی از گورستان‌های تاریخی این شهر است. طبق اسناد تاریخی، این قبرستان قبل از قرن هشتم هجری وجود نداشت و در گذشته با نام‌هایی چون حظیره‌الشعرا، حظیره‌القضاه و قبرستان سرخاب شناخته می‌شد. پس از زلزله‌های سال‌های ۱۱۹۳ و ۱۱۹۴ هجری قمری، این قبرستان متروک شد.

به دلیل مدفون بودن شاعران و عارفان بسیار در این محل، در شهریور ۱۳۵۰ روزنامه‌های اطلاعات و کیهان به همراه مجله‌ی یغما مسابقه‌ای برای انتخاب بهترین طرح بنای یادبود برگزار کردند. طرح غلامرضا فرزان‌مهر برگزیده شد و امروز این بنا به یکی از نمادهای شهر تبریز تبدیل شده است.

کوه عینالی تبریز

کوه عینالی در شمال شهر تبریز و بر فراز رشته‌کوه سرخاب قرار دارد و یکی از محبوب‌ترین مقصدهای گردشی مردم محلی، به‌ویژه در تابستان، است. در این مجموعه علاوه بر آرامگاهی که در دل کوه قرار دارد، امکاناتی مثل تله‌کابین، رستوران و مسیرهای پیاده‌روی هم برای بازدیدکنندگان فراهم شده است. از بالای کوه عینالی، منظره‌ی کاملی از شهر تبریز پیش روی گردشگر قرار می‌گیرد.

باغ گلستان تبریز

باغ گلستان یکی از قدیمی‌ترین پارک‌های تبریز است و در سال ۱۳۰۸ روی بخشی از خرابه‌های یک گورستان قدیمی به نام گجیل احداث شد. این پارک با وسعتی نزدیک به پنجاه‌ودو هزار متر مربع، درختان بلند، چمن‌های سرسبز، آبنما و فضای بازی کودکان دارد و یکی از گزینه‌های مناسب برای گذران وقت در میانه‌ی یک روز گردشگری در شهر است.

روستای کندوان

روستای کندوان در حدود شصت کیلومتری تبریز، در شهرستان اسکو، قرار دارد و بیش از هفت هزار سال قدمت دارد. ویژگی اصلی این روستا، خانه‌های مخروطی‌شکلی است که در دل صخره‌های آتشفشانی کنده شده‌اند؛ همین معماری باعث می‌شود خانه‌ها در تابستان خنک و در زمستان نسبتاً گرم بمانند.

مردم کندوان همچنان به شیوه‌ی سنتی در همین خانه‌های صخره‌ای زندگی می‌کنند و بیشتر به باغداری، دامداری و صنایع دستی مشغول‌اند. عسل کوهستان، گردو، لبنیات محلی و شیره‌ی انگور از سوغات رایج این روستا هستند.

بهترین زمان سفر به تبریز

بهار و تابستان به دلیل هوای معتدل، بهترین فصل برای بازدید از جاذبه‌های طبیعی اطراف تبریز مثل جنگل ارسباران و روستای کندوان هستند. پاییز هم با رنگ‌آمیزی درختان باغ‌ها و محله‌های قدیمی شهر، فضایی متفاوت برای گردش فراهم می‌کند. زمستان تبریز سرد و گاهی برفی است، اما برای کسانی که به مناظر سفیدپوش علاقه دارند، تجربه‌ی متفاوتی رقم می‌زند.

سوالات متداول

مهم‌ترین جاذبه‌ی تبریز کدام است؟
بازار تاریخی تبریز و پارک ائل گلی معمولاً اولین مقصدهای گردشگران هستند، اما روستای کندوان هم به دلیل معماری صخره‌ای منحصربه‌فردش از جاذبه‌های شاخص اطراف تبریز به‌شمار می‌رود.

روستای کندوان چقدر با تبریز فاصله دارد؟
روستای کندوان در حدود شصت کیلومتری تبریز، در مسیر شهرستان اسکو، قرار دارد.

قبرستان پینه شلوار کجاست؟
این قبرستان در روستای شادباد مشایخ، در حدود شش کیلومتری جنوب تبریز و نزدیک پارک ائل گلی قرار دارد.

بهترین فصل برای سفر به تبریز چیست؟
بهار و تابستان برای بازدید از جاذبه‌های طبیعی مناسب‌ترند، پاییز برای دیدن باغ‌ها و محله‌های قدیمی و زمستان برای علاقه‌مندان به مناظر برفی.

کلیسای سنت استپانوس چقدر با تبریز فاصله دارد؟
این کلیسا در حدود ۱۷ کیلومتری شهر جلفا قرار دارد و رسیدن به آن از تبریز حدود یک ساعت و نیم رانندگی می‌طلبد.

جمع‌بندی

دیدنی‌های تبریز از بازار سرپوشیده و مساجد قدیمی گرفته تا قبرستان‌های تاریخی و روستای صخره‌ای کندوان، طیف گسترده‌ای از تاریخ و طبیعت را در کنار هم قرار می‌دهند. برای سفری چند روزه، ترکیب جاذبه‌های داخل شهر مثل بازار و ائل گلی با یک روز اختصاصی برای کندوان یا جنگل ارسباران، تصویر کامل‌تری از تبریز به مسافر می‌دهد.